SAMENVATTING HOOFDSTUK I : TECHNIEK IN HET BASISONDERWIJS IN NEDERLAND;

De stand van zaken

 

Inleiding

Dit gedeelte zal de stand van zaken m.b.t. “techniek in het basisonderwijs” als vak in Nederland samenvatten. Hoewel er vele en goede initiatieven zijn, blijft het een feit dat een en ander nog in de kinderschoenen staat. Daar komt bij dat de initiatieven en materialen zich veelal richten op de bovenbouw. Daaruit kan geconcludeerd worden, dat er nog niet zo heel veel is voor de onderbouw en nog nauwelijks initiatieven m.b.t meisjes in de onderbouw.

 

In dit hoofdstuk zal het dus neerkomen op een beschrijving van de actualiteit van techniek in de bovenbouw voor jongens en meisjes.

 

In het eerste hoofdstuk wordt het Nederlandse onderwijs uitgelegd en wordt aandacht besteed aan basisontwikkeling, zo men wil: ontwikkelingsgericht onderwijs, waarmee hier bedoeld wordt: basisontwikkeling voor onder- en bovenbouw.

Enkele principiële kenmerken zijn:

-          kinderen en volwassenen spelen samen een belangrijke rol in het ontwikkelingsproces;

-          volwassenen zijn degenen die de ontwikkelingen moeten uitlokken;

-          beiden (kind en volwassene) ontmoeten elkaar in  kritische situaties, bij activiteiten en materialen.  Leerkrachten intermediëren tussen kind en situatie. 

Nadat Frea Janssen-Vos vele jaren haar ideeën rond basisontwikkeling heeft kunnen uitwerken – en deze langzamerhand verspreid raken – heeft nu ook OntwikkelingsGericht Onderwijs (OGO) voor de bovenbouw ondersteuning gekregen vanuit de vrije Universiteit Amsterdam en zullen de principes (voortgekomen uit basisontwikkeling) m.n. in deze Nederlandse bijdrage vorm krijgen. 

 

De Haagse Hogeschool heeft deze opvattingen m.b.t. OGO omarmd en is bezig haar onderwijs aan a.s. leerkrachten volgens deze principes in te richten.

OGO wordt wel de derde weg genoemd. Een derde weg tussen methode gericht onderwijs en onderwijs dat uitgaat van de huidige mogelijkheden van kinderen. Het onderwijs volgt dat wat het kind doet.

De tussenweg (de derde weg) integreert beide opvattingen over onderwijs en is niet direct een methode maar een onderwijsconcept. Voor leerkrachten is het een curriculum strategie die leerkrachten een hoop instrumenten geeft om de capaciteiten van kinderen te ontwikkelen.

OGO gaat uit van de spelactiviteiten van kinderen die langzaam overgaan in (betekenisvolle) leeractiviteiten.

Binnen OGO kunnen drie niveaus worden onderscheiden: basiskarakteristieken, brede ontwikkeling en specifieke kennis en vaardigheden. Bij basiskarakteristieken moet gedacht worden aan bijv: emotioneel vrij zijn, nieuwsgierig zijn, zelfvertrouwen. Onder brede ontwikkeling kan worden verstaan: actief zijn, initiatieven nemen, communicatie en taal, zelfexpressie , het begrijpen van symbolen enz.

En tenslotte onder specifieke kennis en vaardigheden vallen o.a.: motorische vaardigheden, conceptualiseren., het gebruik van middelen en technieken enz.

 

Nu is de ontwikkeling van kinderen een samenhangend geheel. Onderdelen van ontwikkeling ontwikkelen zich niet apart maar in samenhang met andere onderdelen. Daarbij zullen hoofdactiviteiten moeten worden ondernomen die zinvol zijn d.w.z. uit het dagelijks leven komen. Deze activiteiten zijn gebaseerd op de vijf basisactiviteiten: spel, constructie, interactie, lezen en schrijven en rekenen.

 

Met de voorgaande beschrijving is tevens het uitgangspunt hier en nu (anno 2003) voor “techniek” aangegeven.

Echter vanaf het begin van de jaren ’90 van de vorige eeuw is pas op systematische wijze aandacht gekomen voor het terrein van techniek en haar rol voor de ontwikkeling van kinderen. Pas in 1998 worden voor het eerst kerndoelen op het terrein van techniek ontwikkeld.

Met alle be- en omschrijvingen die er op het ogenblik zijn (en parallel) lopen aan de kerndoelen, kunnen we zeggen dat er 2 domeinen zijn. Het eerste domein  is het zelf vervaardigen van techniek langs de weg (activiteiten) van: ontwerpen, maken, gebruiken en een tweede domein van het onderzoeken van techniek langs de aparte lijnen die onderzocht worden: ontwerpen en gebruiken, ontwerpen en maken en maken en gebruiken.

Binnen dit alles onderscheiden we 4 gebieden van techniek: construeren, transporteren, communiceren en produceren. Hier gaat het dan om de kennis en het begrijpen van de technische principes.

 

Voor elke leeftijdscategorie zijn aparte leerlijnen ontwikkeld.

Voor de onderbouw  gaat het vooral om het spelen met “gehelen”. Kinderen moeten bevraagd worden op hun niveau of krijgen een verhaal aangeboden om techniek te helpen ontwerpen.

Midddenbouwers kunnen al geconfronteerd worden met constructieproblemen. Onderzoek aan technisch speelgoed kan hen alle mogelijke ontdekkingen laten doen.

In de bovenbouw kunnen kinderen zelfstandig taken uitvoeren, ze kunnen reflecteren op wat ze doen, ze kunnen vroegere oplossingen becommentariëren en huidige en van daaruit naar nieuwe constructies  kijken. Ontwerpen, maken en gebruiken  kunnen volledig worden benut.

 

Materiaal dat op het ogenblik is ontwikkeld, is afkomstig van een aantal organisaties. We noemen hier: Stichting Ontdekplek, De Ontdekhoek, NEMO, het techniek museum in Delft, De Spelerij - De uitvinderij en als laatste maar niet de onbelangrijkste: het Advies project van de Bedrijfstak Metaal – en Electrotechnische Bedrijven BTA en nog enkele anderen.

Maar ook de uitgeverijen hebben een en ander als wekterrein ontdekt. Belangrijke bronnen zijn: “Zo doe je techniek” en LEGO-Dacta (als materiaal).

Daarnaast is het Ministerie van Onderwijs actief geworden en heeft op haar “Kennisnet” een aantal belangrijke sites m.b.t  techniek geplaatst. Scholen vinden hier achtergrond informatie en suggesties.

Naast deze activiteit heeft het Ministerie van Onderwijs in een eerder stadium het initiatief genomen om een platform op te richten met de naam AXIS ten behoeve van de ondersteuning van lokale initiatieven. Daarin zijn vertegenwoordigd: onderwijsorganisaties, het bedrijfsleven en het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.

Activiteiten van het platform zijn: het doen van onderzoek,  het starten van projecten en het verzamelen van voorbeelden van “good practice”.

 

Een belangrijke activiteit, geïnitieerd door AXIS is “Verbreding Techniek in het Basisonderwijs” (VTB).

VTB is regionaal georganiseerd. Doel van het project is een positieve houding te ontwikkelen m.b.t techniek binnen scholen. In totaal zijn er zo’n 130 basisscholen en 11 lerarenopleidingen bij betrokken.

Eén van de belangrijke doelen van het project is, om techniek een geïntegreerd onderdeel te laten zijn van het curriculum, ook al is dat opgedeeld in vakken.

Verder wil VTB de kerndoelen scherper krijgen met subdoelen en adviezen voor uitwerking.

 

Resultaten in 20001-2002:

1. Er zijn 10 regionale projecten opgezet
2. Het CITO is gestart met de ontwikkeling van tests.
3. netwerken wisselen ervaring uit.
4. Er zijn contacten gelegd tussen nationale organisaties end e inspectie.

 

Voor 2003-2004 staat op het programma:

1. versterking van de netwerken
2. scherper omschrijving van de kerndoelen, want nu te open.
3. project management groepen moeten zich niet alleen op de inhoud concentreren maar ook op de verspreiding van de werkzaamheden en ideeën.

 

Nagestreefde resultaten voor 2004 toe:

-          techniek moet geïntegreerd zijn binnen het curriculum van de betreffende 110 scholen en in het curriculum van de 11 lerarenopleidingen,

-          scholen en lerarenopleidingen hebben netwerken ontwikkeld om techniek verder uit te breiden,

-          het programma moet resulteren in het ontwikkelen van materiaal en didaktieken voor de integratie binnen curricula.

 

Wat gebeurt er binnen de lerarenopleiding van de Haagse Hogeschool:

In het eerste jaar wordt de student getest op zijn “8+”niveau (kennis van techniek op het niveau van de basisschool) en studenten worden geconfronteerd met de basisconcepten van techniek. Er wordt met verhalen en beelden gewerkt.

Tenslotte maken studenten kinetische dozen. Ze leren een techniek principe en ze leren een creatieve omgeving te combineren met een fantasie product ( dat werkt).

 

In het tweede jaar maken ze lessen volgens het principe van techniekcirkel (ontwerpen, maken, gebruiken).

Als tweede leren ze de basisprincipes van elektriciteit. Ze leren een circuit te maken van makkelijk naar moeilijk. Daarbij worden ze geassisteerd door senioren van de bedrijfstak: Metaal en Elektriciteit.

 

In het derde jaar komt het ontwerpen aan de orde. Studenten ontwerpen en maken kartonnen fantasiepersonen, waarbij alle fases van het ontwerpproces aan de orde dienen te komen. Dit alles moet toegepast worden in een musical voor kinderen , d.w.z. het integreren van een technisch werkend object binnen de musical.

Tenslotte volgen de derdejaars studenten een module “techniek voor het basisonderwijs” met een aantal lessen en opdrachten.

 

Vierdejaars kunnen kiezen om hun eindscriptie in verband te brengen met “techniek voor het basisonderwijs”.

 

  

Literatuur “Techniek in het basisonderwijs

(uit: Praktische Didactiek voor Natuuronderwijs, Vaan, E. de en J. Marell, Bussum 1999)

 

• Allen, R.E. en S.D. Allen (1996) Winnie-de-Pooh en het Oplossen van Problemen.  Sirius en Siderius, Den Haag
• Bleijerveld, C. e.a. (1995) Techniek in de Basisschool; Basisdocument Leerlijn. SLO, Enschede
• Bleijerveld, K. e.a. (I995) Een goede (na)scholing, ook voor techniek!  SLO, Enschede
• Bleijerveld, K. e.a. (1995) Geen modulen maar bronnenboeken.  SLO, Enschede
• Bleijerveld, K. (red.) (I997) Handboek PABO techniek; voorlopige versie.  SLO, Enschede
• Both, K. (1989) Oriënt techniek.  LPC-jenaplan/CPS, Hoevelaken
• Boogaert, L. (1998) Kids-paspoort techniek.  Schoolsupport, Vijfhuizen
• Bouwmeester, T. en P. Hugen (I995) Techniek in het primair onderwijs, zoals het kan.  SLO, Enschede
• Bouwmeester, T. (red.) (I997) Maak 't maar!.  Meidenhoff Educatief, Amsterdam
• Bouwmeester, T. (red.) (1998) Handboek Nascholing techniek.  SLO, Enschede
• Dinther, E. van en M. Kemps-Vermeulen (1996) Techniekwerk; een handreiking voor het invoeren van techniek in het basisonderwijs.  Technika 10 Eindhoven, Eindhoven
• Doornekamp, B.G. en F.M. Stevens (1989) Techniekonderwijs in de basisschool.  Universiteit Twente, Enschede
• Doornekamp, G. (red.) (1997) Zo doe je techniek in de basisschool.  SLO, Enschede
• Doomekamp, G. (1998) Techniek en informatie- en communicatietechnologie; primair onderwijs.  SLO, Enschede
• Duyvejonck, G. (1998) School- en klaspraktijk, aflevering 156; thematisch nummer Technologische Opvoeding in het basisonderwijs.  Van In, Lier (B)
• Hagenaar, F. (1995) Spelen met hout en beweging.  Technika 10, Rotterdam
• Hagenaar, F. (1997) De eerste Wiegende Ketel; techniekpakket metaal voor het basisonderwijs.  Technika 10, Rotterdam
• Huijs, H. (1996) Ontwerpen en probleemoplossen in techniek; basisvorming. SLO, Enschede
• Inno Techniek Oosterhout (1996) Hoezo veilig?  Veilig werken aan techniekopdrachten in het basisonderwijs en het speciaal onderwijs.  Stuurgroep Techniek Primair Onderwijs, 's-Hertogenbosch
• Klerk Wolters, F. de (1988) Groep zeven en acht van de basisschool over techniek.  Technische Universiteit, Eindhoven
• Klinkhamer, S. (1997) Ontdek het ABC...        Techniek (boek + cd-rom). Schoolsupport, Utrecht
• Klinkhamer, S. (1998) Ontdek techniek... natte voeten, droge voeten (boek + liedjes-cd).  Schoolsupport, Vijfhuizen
• Laan, J. van der (1988) Kind en Techniek.  Van Loghum Slaterus, Deventer
• Leisink, J. e.a. (1997) Met een automaat ben je slim; techniek in het primair onderwijs, bovenbouw 11-12jaar.  SLO, Enschede
• Macaulay, D. (1988) Over de werking van de kurkentrekker en andere machines.  Van Holkema & Warendorf, Houten
• Makiya, H. & M. Rogers (1992) Design and Technology in the Primary School; Case Studiesfor Teachers.  Routledge, London Marell, 1. (1996) Voor de zon uit je dak; handleiding voor het onderwijs bij de solarset van Fischertechnik.  Heutink, Rijssen
• Marell, J. (1996) TacTic, het educatieve constructiemateriaal.  Heutink, Rijssen
• Marell, J. (1998) Verdraaid handig in beweging.  Lego dacta / Heutink, Rijssen
• Marell, J. (1999) Lego junior Techniek; Uit de startblokken.  Lego dacta, Heutink, Rijssen
• Marell, J. (1999) Vormgeven aan bouwwerken.  Lego dacta / Heutink, Rijssen
• Marell, J. e.a. (1997) Met je toren in de wolken; techniek in het primair onderwijs, onderbouw 5-7jaar.  SLO, Enschede
• Marell, J. e.a. (1997) Een speelmachine voor jantine; techniek in het primair onderwijs, middenbouw 8-lojaar.  SLO, Enschede
• Natuur aan de basis (1992) Themanummer Techniek, nummer 3. Bosch & Keuning, Baarn
• Natuur aan de basis (1995) Themanummer Huis-tuin-en-keuken-techniek, nummer 3. Bosch & Keuning, Baam
• Peijen, J. (1998) Lessuggesties Techniek lezen, kijken, doen.  Prov.  Bibl. Centr.  Nrd.-Brabant, Tilburg
• Ploegmakers, B. e.a. (1994) Techniek in de basisvorming.  Coutinho, Bussum
• Ploegmakers, B. e.a. (1996) Techniek in het basisonderwijs; mogelijkheden voor aansluiting in de praktijk; techniek 4-12 en 12-15jaar.  SLO, Enschede
• Projectgroep WO-jenaplan o.I.v. T. Bouwmeester (1995) Wereldoriëntatie in het jenaplanondenvijs; mappen ervaringsgebieden 'Maken en gebruiken in 'Techniek'.  SLO, Enschede
• Raat, J. en M.E. Siegers (1990) Techniek op de basisschool.  Bastec, Leeuwarden
• Raat, J. e.a. (1993) Techniek als schoolvak; Techniekonderwijs in België, Denemarken, Duitsland, Engeland en Frankrijk.  Stichting Technon, Delft
• Revet, J. (1997) Basisboek Didactiek.  Landelijk Steunpunt Technika 10, Utrecht
• Richards, R. (1990) An Early Start to technology.  Simon & Schuster, London
• Rovers, S. (1998) Boekje open; deel 3 over Techniek in Kinderboeken.  De Inktvis, Dordrecht
• Stuurgroep Techniek Primair Onderwijs (1998) Vademecum Techniek 1998.  Infodesk Techniek Primair Onderwijs, 's-Hertogenbosch
• Talens, G. (1992) 'Na-apen en afkijken, zwemvliezen, vleugels en flaporen'.  In: Natuur aan de basis, nummer 4. Bosch & Keuning, Baarn
• Vinke, D. e.a. (1997) Techniek in de Pabo's.  Stuurgroep Techniek Primair Onderwijs, Den Bosch
• Watts, M. (1991) The Science of Problem-solving.  Cassell Education Ltd., London
• Zagers, M. e.a. (1998) Musical Een wereld vol techniek.  Pabo Groenewoud, Nijmegen

   

 

 

Haagse Hoogeschool, Sector Onderwijs, Sport en Talen, Afdeling PABO, Pedagogische Academie

Basisonderwijs

PO Box 13 3 36

NL – 2501 EH The Hague

 

gdekruif@wxs.nl